sábado, 16 de julho de 2016

A POESÍA ACTUAL

TILIRÍN E A POESÍA DE HOXE

Yolanda Castaño
Pilar Pallarés
Dentro dos meus libros infantís, publiquei en edicións fervenza, e dende a colección Tilirín: o meu primeiro dicionario, un pequeno volume sobre "A Poesía de Hoxe" (2011). 

Alén de reproducir poemas de diversas/os escritoras/es galegas/os, fixen unha caricatura sobre cada un deles e, como adoito procecer. elabóroas en acuarela, tinta chinesa e diversos materiais (entre os que están recortes de papeis, xornais, madeiras de piñeiro, cedro e castiñeiro; tecidos,...) Busquei facer unha escolma daqueles autores e composicións que me resultaban máis suxestivos (ben pola súa calidade persoal, compositiva e outras características que evidentemente tamén teñen que ver cos afectos). 

INTERXERACIONAL

Miguelanxo Fernán Vello
Bernardino Graña
Que fose interxeracional a colectánea de poetas era importante, así como a variedade de contidos (aínda que un dos temas principais tivese que ver coa lingua e a terra). Cumpría, ora ben, ter en conta que o público é variado -malia que no primeiro enfoque están as crianzas e a rapazada. Hoxe posibelmente o realizase doutro xeito, quizais habería outras composicións e escritores/as que, por mágoa e cuestións editoriais, tiven que reducir exclusivamente a 22. Sen dubidalo integraría unha maré que hoxe -alén das distancias xeográficas- está moi próxima ás miñas costas: Eli Ríos, Ramón Neto, Suso Díaz, Xavier Queipo, Yoli López, Helena Villar Janeiro, Carlos Penela,... 

POETAS

Uxío Novoneyra
A portada do libro está presidida por unha imaxe de Uxío Novoneyra e acompañada do Tilirín (o inquedo personaxe que creei para esta colección). Vai dedicado a Xosé Couceiro Bugallo, escritor de Terra de Montes que finou de xeito prematuro.
Xosé Luís Méndez Ferrín
O elenco de autoras e autores, por orde alfabética, é a seguinte: Vicente Araguas, Darío Xohán Cabana, Marica Campo, Yolanda Castaño, María do Cebreiro, Estíbaliz Espinosa, Miguelanxo Fernán Vello, Xoán Xosé Fernández Abella, Bernardino Graña, Xosé Lois García, María do Carme Kruckenberg, Xosé Luna Sanmartín, Xosé Luís Méndez Ferrín, David Otero, Pilar Pallarés, María Xosé Queizán, Chus Pato, Elvira Riveiro Tobío, Xohana Torres, Xulio L. Valcárcel, Miro Villar e Xosé Vázquez Pintor.

CRÍTICA DE ARMANDO REQUEIXO (no Criticalia)


María do Cebreiro
Hai editoras para as que menos é máis. Porque o que distingue e referencia entre o lectorado un selo non son os grandes medios cos que poida contar, senón o criterio que se descobre tras as súas escollas, o acerto do seu catálogo.

E escribo isto a propósito de Edicións Fervenza, a casa estradense que dende hai uns anos vén dando a luz tan interesantes coma diversos volumes, modestos moitas veces na súa materialidade, mais atractivos polo seu contido.

Un dos seus últimos títulos publicados é Tirilín e a poesía de hoxe, libro integrado na colección O meu primeiro diccionario, na que xa teñen aparecido con anterioridade entregas dedicadas ao mundo dos paxaros, os peixes, o universo, os escritores do Día das Letras, as construcións galegas e os insectos. Todos eles, xaora, protagonizados por Tirilín, neno rebuldeiro que vai dando a coñecer aos máis novos toda canta cousa pasa por diante dos seus ollos.
David Otero

Elvira Riveiro
Desta volta o cometido de Tirilín non é outro que o de achegar unha miga aos máis cativiños os nosos poetas actuais. Deste xeito, polas páxinas da obra van desfilando os versos de Darío Xohán Cabana, Marica Campo, Yolanda Castaño, María do Cebreiro, Estíbaliz Espinosa, Miguel Anxo Fernán Vello, Bernardino Graña, María do Carme Kruckenberg, Xosé Luís Méndez Ferrín, Pilar Pallarés, María Xosé Queizán, Chus Pato, Elvira Riveiro Tobío, Xohana Torres, Xulio L. Valcárcel, Miro Villar, Xosé Vázquez Pintor ou Xosé Luna, este último director de Edicións Fervenza, quen con tanto tino escolleu a Héitor Picallo para que se responsabilizase da presente antoloxía.

Chus Pato
Picallo foi, ademais, o encargado de ilustrar este álbum-escolma, para o que deseñou unhas caricaturas espléndidas que, de seguro, moito han agradar ao público infantil ao que van inicialmente dirixidas, pero que non deixarán tampouco de chamar a atención a aqueles adultos que se acheguen a contemplalas.

Miro Villar
Canto á natureza dos textos recollidos, teñen todos a virtude de ser inequivocamente representativos da poética de cada autor ou autora e, ao tempo, coinciden en moitos casos na súa decidida aposta a prol da lingua e na defensa da cultura e a terra de noso.

Visualmente moi suxestivo e con evidente fortuna antologadora, Tirilín e a poesía de hoxe é unha obra máis que recomendable para os pequenos da casa e para os que, non séndoo xa, gardan aínda un espírito neno que lles permita gozar, comme il faut, desta regalía para os ollos de moi agradecida lectura”.

(Armando Requeixo, Criticalia)

segunda-feira, 29 de fevereiro de 2016

OBITUARIO, POEMARIO DE ROCÍO LEIRA

E así despois de ler o libro de poemas, importante, arriscado e valente,... despois tamén de reunirme coa autora, tomar un longo café, sorber os seus gustos,... comecei a tirar liñas para lle dar corpo á portada desa magnífica obra.

OBITUARIO

Obituario é o título do libro, escrito con moita forza -lírica e numérica- pola ceense Rocío Leira; Premio Xosé M. López Ardeiro (Negreira). E velaquí que esta non vai ser unha obra que pase desapercibida,... ou iso coido: pasará -iso si- de man en man, ou de ollar en ollar. A orixinalidade, a forza, a tensión, a carraxe, a condea, a cadea, a cadencia, a decadencia do que somos cando perdermos o respecto... fica aí, entre os versos.

VIOLENCIA DE XÉNERO

A violencia de xénero é o cernizo de todo o conxunto, a columna vertebral, e o tema albíscase difícil -realmente- para deseñar unha capa que non engada máis friaxe e severidade ao feito social. Esa xeada, ese carambelos xa se senten no nervio do poemario: propia razón deste marabilloso discurso lírico.

Quixen (ou mellor dito, quixemos) buscar certa vinculación coa obra Carnia Haikai, da magnífica escritora Elvira Riveiro Tobío, a quen lle fixen tamén todas as ilustracións dese seu poemario, premio de Poesía Erótica Illas Sisargas (2011). Mais desta volta non podía ser xustamente iso: liñas figurativas e insinuantes coma un haiku. Simplicidade si, pero forza tamén. 

AS CORES

A diferenza de Carnia -que ten as imaxes eleboradas en teas de tapizar, tinta chinesa e augatinta- desta volta, Obituario debía posuír cor nos volumes, vida -en fin. De aí que sexan corpos de persoas, corpos que son nus -evidentemente- sen nada que os recubra, sen alfaias nin atuendos, só indefensos, en posición fetal, como cando vimos ao mundo; aniñados, engruñados, engurrados, protexéndonos (protexéndose elas) de todo o que molesta, manca, fere, vexa e humilla...

As tinguiduras das acuarelas tenden a ser cálidas (para non facer máis escura a situación). E elas, esconden as súas humilladas faces entre as mans (a vergoña, a impotencia) ou entre os puños (a forza, a tensión,...). Existe diálogo entre as figuras, aínda que se dean as costas: hai quen amosa o seu carrelo á realide, hai quen non quere ver a dor, nin a ferida social. 

Amais diso, habita nas acuarelas un respecto ao tema central -sobre todo respecto- e proximidade,... Porque elas, as nosas nais, as nosas irmás, as nosas avoas, as nosas PERSOAS, están non moi lonxe dun trazo de pincel ou da rúa do lado.

A MADEIRA

As imaxes femininas, unha enriba da outra, non perden o contacto -o cabelo da inferior pousa sobre o corpo da superior, e esta fai que descansen os seus pés sobre as costas da que está abaixo. En conxunto forman, case unha única figura totémica -espiritual- que ascende e acentúa a verticalidade da lámina. Esta tendencia verase compensada coas liñas horizontais que describe a madeira.

As febras horizontais de piñeiro e castiñeiro trazan -outrosí- un chan antigo, unha historia que vén de vello, xacen nun firme onde se derruban e erguen as heroínas da liberdade e da (re)existencia, trazan o terrazo (cálido) que aloumiña o corpo magoado, nu,... e indefenso.

Dende aquí a condena máis enérxica a todo tipo de violencia, e particularmente a de xénero. A elas, estas palabras, e esta imaxe.

Por certo, parabéns Rocío

quarta-feira, 10 de fevereiro de 2016

DENDE A MIÑA CARICATURA, VALLE-INCLÁN

Neste 2016, alén doutras importantes efemérides (coma o Centenario da creación das Irmandades da Fala), estamos a conmemorar o 0 150 aniversario da nacenza -en Vilanova de Arousa- do autor de Luces de Bohemia, do creador de Tirano Banderas,... Estoume a referir a Ramón María del Valle Inclán

NO MUSEO DA POBRA

No 2014 faciliteille ao Museo Valle-Inclán da Pobra do Caramiñal dúas das varias caricaturas que realicei sobre este ilustrado galego, recoñecido a nivel internacional e traducido a unha multitude de lingua (agardamos que un día tamén se verta ao Galego, que xa tarda).
As dúas caricaturas foron cedidas a ese museo co obxecto evidentemente que un día se configure un padroado que salvagarde e custodie legalmente todas as pezas musealizadas (documentos, pezas artísticas, mobiliario, libros, vestimentas,...). 

CARICATURAS

Unha delas, de forma circular, está pintada en acuarela e tinta chinesa e recrea esa "lenda" (quizais inventada polo propio escritor) de que el nacera nun barco no medio da Ría de Arousa. Amais desa técnica, aparece remarcada, a xeito de mosaico, cunhas pezas de madeira (de distintas árbores) que focalizan a antención do observador nesa especie de tormenta (literaria, talvez) que se representa no interior. As estruturas que coas barbas se configuran asemellan, en bo grao, a propia oleaxe arousá, esa que comeza coa "virasón" na tardiña.

A outra caricatura, tamén elaborada incialmente en acuarela e tinta chinesa, leva adheridas varios recortes de teas de tapizar que lle dan cromatismo e orixinalidade á obra. Valle, desta volta, aparece coma unha figura fantasmagórica, onde a súa propia barba deliña a súa silueta,... No fondo, a morte, o erotismo, a noite,.. e outros temas nos que o autor ten recorrido en múltiples ocasións.

Quen gustar de velas, deberá visitar as instalacións museográficas da Torre Bermúdez del Valle (na Pobra do Caramiñal), unha verdadeira xoia, abofé da arquitectura renacentista galega. Este edificio, ademais, está de aniversario no que atinxe á súa declaración de monumento nacional (galego).

terça-feira, 9 de fevereiro de 2016

O NENO DE CHOCOLATE


E a seguinte obra de teatro, obra de Cipriano Fernández, é aquela titulada O Neno de Chocolate, que tal e como a anterior pertencerá á colección A Pinguela: Teatro para ler e representar

Dende Edicións Fervenza sairá á luz no mes de marzo de 2016, e nela nárrase unha historia que ten moito que ver coa transixencia, coa aceptación das diversidades, co respecto ás linguas (e en particular á nosa),... Hai tempos, asemade, para as reflexións paralelas que nos encarreiran cara aos feitos sociolóxicos (ou aos estereotipos sociais e/ou de determinadas sociedades). 

As catro ilustración que ambientan esta peza dramática están feitas en augada sobre papel "guarro" 60% algodón, 40% celulosa (grao fino e de 240 g/m2). Nunha delas, a portada, aprovéitase para dar unha visión surrealista do feito que se relata na obra (sen descubrir nada, pero deixando as pegadas suficientes para avandarmos camiños). Nesta aparecen recortes de xornais (en galego), tal e como acontece con outra delas... 

Aínda que existe realismo en dúas delas, tamén se dá pé ao surrealismo. As tintas son a base, pero a colaxe, de cando en vez axuda...

sexta-feira, 5 de fevereiro de 2016

A PANTASMA QUE NON ASUSTABA


Estes días, alén das miñas ocupacións cotiás e traballos ordinarios, ando coa lideira de facer unhas ilustracións para unha peza dramática da autoría de Cipriano Fernández. A obra, titulada A pantasma que non asustaba, formará parte da colección A Pinguela, da editorial trasdezá Fervenza, que está a cargo de Manuel Núñez Espiño.

Non se trata dunha peza dun autor recente, pois Cipriano xa ten publicado outros títulos como, por exemplo, A nena levantadora de pedras sagradas (2012) e O rei maragato estaba triste e tres pezas máis (2013), ambas publicadas pola editora 3C3 que dirixe Amancio Liñares Giraut.


OBRA
Trátase dunha obra simpática, recomendábel para cativos/as de máis de oito anos e que -máis aló do divertimento que xera- ofrece lecturas moi suxestivas en "universos" paralelos, como por exemplo ao romper os estereotipos de que unha pantasma debe asustar e localizarse nun contexto medieval, de castelos,... 


A historia, desta volta, é unha pantasma dos nosos días e que ten que convivir cunha meiga, pero tamén cunha sociedade diversa, crédula algunha e outra totalmente contraria á existencia de seres ultraterreais.


TÉCNICA
Son catro as ilustracións que confeccionei, todas en auga tinta e sobre lámina de papel "guarro", de 240 g/m2, de grao fino, e cunha porcentaxe de 60% en algodón e o resto en celulosa. Agardo que vos guste o resultado.

sexta-feira, 22 de janeiro de 2016

ARAS ROMANAS A BEROBREO (debuxo arqueolóxico)


Por moitos é coñecido, ou ao mellor non por tantos, a existencia
outrora dun enorme santuario indíxena na zona do Morrazo, concremente xunto ao Castro do Monte do Facho (Donón), que é dos máis grandes de Europa. Todas as aras votivas aí localizadas están dedicadas á mesma divindade: Berobreo. Non menos de 174 monumentos votivos foron atopados en distintas épocas, sendo de tipoloxía diversa: algunhas son de medio metro e outras de un metro setenta. Non existe lugar da Península Ibérica no que se teña atopado tanta cantidade de pezas votivas, as mais delas epigrafadas coa seguinte inscrición: "Deus lari Berobreo aram posuit pro salute". E non sen razón hai quen sinala que, cando estiveron ergueitas no cumio do santuario, configuraron un verdadeiro bosque de aras. As primeiras, que se teña constancia, foron descubertas por Enrique Massó Bolívar polo ano 1962 (e que logo sería trasladas ao Museo Quiñones de León - Vigo, entre esa data e 1964), outras por José Suárez Mariño.


Da totalidade de altares, sobre unhas 119 foron atopadas nas campañas levadas a cabo dende o ano 2003, dirixidas por José Suárez Otero, e nas que participaron arqueólogos galegos e o Instituto Arqueolóxico Alemán (Deutsches Archäologisches Institut). Alén do xa citado museo vigués, hai aras que se conservan nas instalacións do Museo de Pontevedra; porén, agardamos que algún día se fagan as infraestruturas necesaria para albergar un verdadeiro museo dedicado a esta enorme descuberta, no que -ademais- poidas entender en amplitude a importancia deste feito arqueolóxico e a transcendencia que supoñen tales achados na historia da arqueoloxía europea.


Aínda que as pezas puideran ser datas no século II d.C., si é certo que o culto a este deus ten que ser moito máis antigo, cando menos ao momento no que se comeza a erguer o castro (aló polo século IV a.C.). E o entorno dese antiquísimo santuario "galego" resulta ser un dos máis marabillosos de Galiza, pois dende o cumio do monte divísase todo o Atlántico e a Costa da Vela (área pertencente á Rede Natura), coas Cíes enfronte.

Velaquí algún debuxo que puiden realizar das mesmas en auga tinta, e sobre lámina 100% algodón.

CRÍTICAS: O filósofo e escritor Ángel Núñez Sobrino acaba de sinar recentemente que "(Alfredo Erias) y Héitor Picallo Fuentes son los mejores dibujantes arqueológicos vivos que posee actualmente Galicia".

(Suplemento de El Correo Gallego - 20 de decembro de 2015, p. 7)

segunda-feira, 2 de novembro de 2015

NON QUERO XOGAR ÁS AGACHADAS COA LÚA

Todo se traballa con madeira, con lamina 100% algodón (ou 60% algodón, 40% celulosa),... acuarelas de pastilla e non lápices acuarelados (desta volta). Ás veces, gusto de darlle ao pedal dunha máqui de coser para pasar pola agulla as teas que logo pego con cola de carpinteiro. Así non esfiañan,.. Preciso moita paciencia, pois trátase dun traballo manual, coma dun artesán que vai unindo peciñas e máis peciñas de madeira para rematar unha porta, ou un armario.
O novo proxecto no que ando metido é un fermosísimo conto de Estela Suárez Recouso titulado Non quero xogar ás agachadas coa lúa. Esta obra rematouna a declarada escritora cando estaba en 4º da ESO, cando debía ter algo así como 15 anos.
Daquela xa chegara ás miñas mans un mecanocrito, do que me facilitara copia o amigo Miro Villar. Rematáranse moitas ilustracións,... mais logo de voltas e reviravoltas sairá en vindeiros meses. 
Todas as ilustracións están feitas a man empregando -como é costume en min- materiais diversos. Cunha base en acuarela e tinta chinesa, vaise rematando a decoración de todas as láminas con mapas de estradas ou mapas turísticos, teas (neste caso non son de tapizar), madeira (de castiñeiro e piñeiro), recortes de xornais, escumas sintéticas, anacos de papel de estraza,...
Déixovos aquí varias delas.